Kadın işçinin çocuğu olduktan sonra ya da erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş kişilerin hayatını sürdürebilmesi için işyerinde kreşe ve emzirme odasına ihtiyaç vardır. Yani kreş bulundurmanın hukuki niteliği olarak işverenin işçiye karşı yerine getirmesi gereken bir yükümlülüğü denilebilir. Nitekim 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 30ncu maddesine dayanılarak çıkarılan, “Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 13ncü maddesi” ile işverenlere İşyerlerinde Emzirme Odası ve Kreş açma zorunluluğu getirmiştir.
İşyerinde kreş bulundurmanın şartları nelerdir?
16 Ağustos 2013 tarihli Resmi Gazete’de “Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik madde13’e göre:
(1) Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta EK-IV’te belirtilen şartları taşıyan bir emzirme odasının kurulması zorunludur.
(2) Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın EK-IV’te belirtilen şartları taşıyan bir yurdun kurulması zorunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.
(3) İşverenler, ortaklaşa oda ve yurt kurabilecekleri gibi, oda ve yurt açma yükümlülüğünü, kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler.
4) Oda ve yurt açma yükümlülüğünün belirlenmesinde, işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınır.
(5) Emzirme odası ve/veya yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dâhil edilir.
Kısacası yaşı ve medeni durumu önem arz etmeksizin bir iş yerinde 150’den daha fazla kadın işçi çalışıyor ise 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın EK-IV’te belirtilen şartları taşıyan bir yurdun kurulması zorunludur. Ayrıca kurulan bu yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.
Emzirme odasının açılması ile kreş açılması durumu karıştırılmamalıdır. Şöyle ki; yönetmeliğe göre emzirme odası açılması için 100-150 kadın çalışan olması yeterli iken kreş açılması için 150’den fazla kadın çalışan olması gereklidir.
Kanunda kreş açma zorunluluğu ile ilgili yazan şartları taşıyan iş yerlerinde kreş açılmak zorundadır ancak işverenler tek başlarına bir kreş açmak yerine ortaklaşa bir kreş açabilirler ya da kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla anlaşma yaparak da bu yükümlülüklerini yerine getirebilirler. Yönetmelikte belirtilen kapsama girmeyen işyerlerinde ise böyle bir zorunluluk yoktur.
İşverenin emzirme odası veya kreş açması işverene verilen kanuni bir yükümlülüktür. Kreş ve emzirme odası açma yükümlülüğü altında olan işverenlerin bu hakkı işçilerine ücretsiz olarak sunmaları gerekmektedir. Yani işveren işyerinde açtığı kreş için işçiden ücret talep edemez.
Kreş açmayan işverene hangi yaptırımlar uygulanır?
Kreş açma yükümlülüğü altında bulunmasına rağmen bu yükümlülüğü ihlal eden işverenler için idari para cezası uygulanır. Bu idari para cezası, yükümlülüğün yerine getirilmediğinin tespit edildiği tarihten itibaren her ay için uygulanmaktadır.
2025 yılında az tehlikeli işyerleri için 2.317TL, tehlikeli işyerleri için 3.090TL, çok tehlikeli işyerleri için 4.635TL idari para cezası öngörülmüştür.
Kreş açma zorunluluğunda kadın işçi sayısı nasıl belirlenir?
Emzirme odası ve/veya yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dâhil edilir. İlgili düzenleme gereğince de işverenler, kadın çalışanların tamamı bekâr veya çocuğu olmasa dahi bu sayıya dahil edilir. Ayrıca oda ve yurt açma yükümlülüğünün belirlenmesinde, işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınır.
İşverene kreş açma yükümlülüğü kanunla verilmiştir. Bu sebeple işveren bu yükümlülüğü yerine getirmediğinde kanuna aykırı davranmış olur. Böyle bir durumla karşı karşıya kalmış olan işçi öncelikle bunu işverenine bildirmelidir. Ancak işveren bu bildirimden sonra da kanuni yükümlülüklerine uymamaya devam ediyorsa bu durumda işçi haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin bu bildirimi ve fesihi yapması için herhangi bir şekil şartı öngörülmemiştir fakat fesihten sonraki süreçte haklılığını ispat edebilmesi açısından bu bildirimi yazılı olarak yapması işçiye kolaylık sağlamaktadır.Yargıtay kararlarında haklı nedenle fesih olarak kabul görmektedir.
Bazı işveren yükümlüklerini yerine getirmek yerine kadın işçilere kreş yardımı adı altında bir miktar ödeme yapmaktadırlar. Ancak bu uygulamada hukuka uygun bulunmamaktadır. İşverenlerin kreş hizmeti sunma yerine bunun yerine bir miktar ödeme yapmaları işvereni bu yükümlülükten kurtarmamaktadır. Buna dayanak olarak Antalya Bölge Adliye Mahkemesinin 10. Hukuk Dairesinin 2019/1407 Esas sayılı kararı örnek gösterilebilir. Bu karara göre ‘’ davacıya kreş yardımı adı altında belirli bir miktar ödeme yapılmış olmasının yönetmelikteki açık düzenleme karşısında sonuca etkili olmadığı görülmekle davanın istinaf sebepleri yerinde bulunmamıştır.” Şeklindedir.
Sonuç olarak; Bir iş yerinde 150’den daha fazla kadın işçi çalışıyor ise 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından işyeri veya yakınında kreş kurulması zorunludur. İşveren işyerinde kreş açmamış ise işçi yazılı olarak işyerine başvurmalı işveren buna rağmen kreş açmıyor ise işçi iş akdini haklı nedenle fesih edip tazminata hak kazanabilir.
