Kıymetli hemşerilerim 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü münasebetiyle bu yazıyı yazmaya karar verdim.
Kanunlarımıza göre 18 yaşını tamamlamamış bireyler çocuk kabul edilmektedir. Türk Ceza Kanunu ilerleyen teknoloji, iyi beslenme gibi sebeplerle erginlik yaşının öne çekildiğini kabul ederek 11 yaşından itibaren kademeli olarak cezai müeyyideleri düzenlemiş olsa da İş Kanunumuz farklı kriterleri kabul etmektedir.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 71.maddesi uyarınca; 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.
Çocuk ve genç işlerin çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmeliklerle belirlenmiştir. Bunlar içerisinde en kapsamlı düzenleme 2004 yılında çıkarılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik’tir. Bu yönetmelikle çocuk ve genç işçi tanımı yapılmış, çocuk ve genç işçilerin çalışabilecekleri alanlar özel olarak düzenlenmiştir. Temel eğitimini tamamlamış (ilköğretim) 14 yaşını bitirmiş 15 yaşını doldurmamış işçi çocuk işçi; 15 yaşını doldurmuş 18 yaşını tamamlamamış işçi ise genç işçi olarak anılır.
Temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde 7 ve haftada 35 saatten fazla olamaz. Ancak, 15 yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde 8 ve haftada 40 saate kadar arttırılabilir.
Çocuk ve genç işçilerin çalışma saatleri, günde 14 saat kesintisiz dinlenme verilecek şekilde düzenlenmiştir. Okuluna devam eden genç işçi veya çocuk işçiler eğitim dönemlerinde eğitim saatleri dışında günde en çok 2 saat çalıştırılabilirler. Eğitimleri devam ederken haftalık çalışma saatleri toplam 10 saati aşamaz. 2 saatten fazla 4 saatten az süren işlerde 30 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar olan işlerde çalışma süresinin ortasında 1 saat olmak üzere ara dinlenmesi verilmesi zorunludur.
Eğitimine devam eden fakat okulu kapalı dönemde olan veya temel eğitimini tamamlamış, sonrasında eğitimine devam etmemiş 15 yaşını tamamlamamış çocuk işçiler günde en fazla 7 saat, haftada ise toplamda 35 saat çalıştırılabilirler. Fakat 15 yaşını tamamlamış genç işçiler günde 8 saat çalıştırılabilirler. Haftalık çalışma saatleri ise en fazla 40 saat olabilir.
Genç ve çocuk işçiler ancak okuldaki başarılarına ve meslek seçimine veya mesleki eğitimine katılmasına engel olmayacak işlerde çalıştırılabilir. 16 yaşını doldurmamış genç işçilerin ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasaktır.
Çocuk ve genç işçilerin hafta tatilleri ise en az kesintisiz 40 saat olmalıdır. Bu sürelerin ücretleri de kendilerine ödenmelidir.
Ayrıca 18 yaş altı işçilerin yıllık izin hak edişleri 20 günden az olamaz ve kesintisiz kullandırılması esas alınır.
Önemli bir düzenleme de yüz kızartıcı suçlardan veya çocuklara karşı işlenen suçlardan hüküm giymiş işverenlerin veya işveren vekillerinin 18 yaş altı işçi çalıştırmaları yasaklanmıştır.
Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde çocuk ve genç işçiler çalıştırılamaz.
Gece çalıştırma yasağı; sanayie ait işlerde çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.
Özetlemek gerekirse; Sanayi Devrimi’nden sonra çocukların bedenlerinin minik olması sebebiyle baca temizliğinde çalıştırılmaları ile başlayan süreç sosyal devlet politikaları ile koruyucu bir yönde evrilmiştir.
Uluslararası sözleşmelerin kabul edilmesi ile çalışma mevzuatımızda çocuk işçilere yönelik bazı koruyucu düzenlemeler yapılmıştır. Yapılan düzenlemelerin amacı, ağır ve tehlikeli işlerde çalışmalarında sakınca bulunan çocuk işçilerin belirli bir yaşa gelinceye kadar gelişimlerini sağlamak, güçlerine uymayan işlerde çalıştırılmalarını önleyebilmektir. Çalışma hayatında çocuk sömürüsünü engellemek için Çocuk ve Genç İşçi istihdamında kısıtlamalar ve yasaklar belirlenmesi, önemi yüksek, denetimi ve cezai caydırıcılığı makul olması gereken bir konudur.
Çocuk işçilik her ne kadar Kanunlarımızla korunmaya çalışılsa da insan faktörünün bulunduğu yerde uygulama tamamen vicdanlara bırakılmış haldedir. Toplumsal sorumluluk olan bu konu bireylerin inisiyatifine bırakılamayacak kadar hassas, bir o kadar da geleceğimizi etkileyecek bir mevzuudur.
Çalışma yaşamında çocukların yeri olmamalıdır. Çocukların yeri okuldur.
Sevgiyle kalın..
